أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )
67
قانون ( فارسى )
با مهره مجاور مشتركا موضعى جهت خروج پىها دارند . مهرههاى اول و دوم « 91 » ويژگىهائى دارند كه ساير مهرهها فاقد آن هستند . قبل از هر چيز بايد بدانى كه حركت سر به سمت راست و چپ بوسيله مفصلى انجام مىگيرد كه در بين سر و مهره نخستين قرار دارد و حركت سر به طرف جلو و عقب بستگى با مفصلى دارد كه بين سر و مهره دوم مىباشد « 92 » . بايسته است كه ابتدا درباره مفصل اول بحث كنيم و مىگوئيم : بر دو بخش برآمده راست و چپ مفصل اول ، دو گودى وجود دارد كه دو زائدهء استخوان سر در آنها فرومىروند . هرگاه يكى از اين زائدههاى سر كه در گودىهاى مذكور قرار دارد بالا رود و دومى بيشتر در گودى فرورود سر به طرف دومى ميل پيدا مىكند . مفصل دوم نمىتوانست روى مهره اول باشد ، به اين جهت مهره ديگر يعنى مهره دوم براى آن اختصاص يافته است . در طرف جلو و رو به داخل اين مهره ، زائده دراز و سختى هست كه در جلوى نخاع داخل سوراخ مهره اول مىشود . اين سوراخ در بين هر دو مهره مشترك است . اين سوراخ در جهت عقب بجلو درازتر از سوراخى است كه در سمت راست و چپ وجود دارد . و اين از آنجا ناشى مىشود كه در بين دو بخش جلو و بخش عقب دو سوراخ هستند كه بيشتر از يك سوراخ فضا اشغال كردهاند ، ليكن مقياس عرض آن ، بزرگترين سوراخ از دو سوراخ جلو و عقب است . اين زائده را ( زائده دراز و سخت مهره دوم ) دندانه ( زائدهء دندانى ) مىنامند . چون ممكن بود نخاع بر اثر حركت و فشار اين زائدهء دندانى دچار خراشيدگى شود ، در بين ( زائدهء دندانى ) مزبور و نخاع ، زردپىهاى قوى روئيدهاند و آنها را از هم جدا كردهاند . اين زائده بعدا از مهره اول سر بيرون مىآورد و در گودى استخوان سر فرومىرود . بر اثر چرخش گودى در حول اين زائده ، حركت سر از جلو به عقب ممكن مىگردد . رويش اين زائده در بخش جلوئى مهره دو فائده دارد ؛ يكى آنكه موجب حفاظت بيشتر مهره مىشود و ديگر اينكه بخش نازك مهره در داخل قرار مىگيرد نه در خارج . ويژگى مهره اول در اين است كه فاقد لبه است و بنابراين از سنگينى آن كاسته مىشود و بسبب وجود لبه گرفتار بلا نمىگردد . هر زائدهاى كه از بخش قوىتر دفاع مىكند ، موجب شكست و گزند براى بخش ضعيفتر مىشود . نبودن لبه در مهره اول بخاطر اين نيز هست كه
--> ( 91 ) - مهره اول ، يا فقره عنقيه اولى ، امروزه اطلس ( اتلس - Atlas ) ناميده مىشود كه بوسيله دو سطح مفصلى خود به برجستگىهاى استخوان كاسه سر مربوط مىشود . مهره دوم را آسه يا محورى ( Axis ) مىنامند كه داراى زائده قائمى ( زائدهء دندانى ) است و اين زائده در حفره ناحيه جلو استخوان اطلس داخل شده است و اطلس با جمجمه بدور اين زائده آسه كه مانند محورى است مىچرخد . ( 92 ) - حركت سر به چپ و راست بوسيله مفصل بين مهره اطلس و آسه و حركت جلو به عقب توسط مفصل بين اطلس و استخوان پشتسرى ( Occipital ) صورت مىگيرد .